Οι ανασκαφές στην Κέρο, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Michael Boyd & της αρχαιοβοτανολόγου Εύης Μαργαρίτη, φέρνουν στο φως ένα από τα σημαντικότερα προϊστορικά κέντρα του Αιγαίου της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού. Στο γειτονικό νησί Δασκαλιό αποκαλύφθηκαν μνημειακές κατασκευές, αναβαθμίδες από λευκή πέτρα που μεταφέρθηκε από τη Νάξο, καθώς και ενδείξεις προηγμένης μεταλλουργίας και οργανωμένης πολεοδομίας. Οι έρευνες δείχνουν ότι η Κέρος λειτουργούσε ως θρησκευτικό και εμπορικό κέντρο, όπου πραγματοποιούνταν τελετουργικές αποθέσεις σπασμένων μαρμάρινων ειδωλίων από διάφορα μέρη των Κυκλάδων. Τα ευρήματα αποκαλύπτουν πρώιμες μορφές αστικοποίησης, τεχνολογικής εξειδίκευσης και θαλάσσιων δικτύων επικοινωνίας ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ.
Αγάπησα την αρχαιολογία πολύ μικρός, το ίδιο συνέβη και με την Ελλάδα. Μου αρέσει η προϊστορία της και ως αρχαιολόγος μπορώ να απαντήσω πολύ περισσότερα ερωτήματα όντας σε αυτήν τη χώρα παρά σε οποιαδήποτε άλλη στον κόσμο.
Ήρθα πρώτη φορά στην Κέρο το 2008 στην ομάδα του Colin Renfrew. Στο μυαλό μας, έχουμε την αρχαιολογία ως ένα “σκάψιμο” ωστόσο μαζί με αυτό υπάρχει η έρευνα και η δημοσίευση. Η πρώτη μου δουλειά εδώ όταν ήρθα ήταν να αναλάβω τα δύο τελευταία και να φύγω στα 3 χρόνια. Τελικά, έμεινα και συνδιευθύναμε μαζί με την Εύη το project.
Ο κόσμος μιλάει για την Κέρο κυρίως για τους λάθος λόγους: Για το μυστήριο του τι συνέβαινε εδώ ή για τα εκτεταμένα φαινόμενα αρχαιοκαπηλείας που έλαβαν χώρα εκεί. Από το 2006 όμως, όταν ξεκίνησε η επιστημονική έρευνα, καταφέραμε να αλλάξουμε το αφήγημα. Ο Renfrew ήθελε να σπάσει το μυστήριο των τόσων σπασμένων αγγείων που βρίσκονται στην περιοχή. Αυτό που ανακαλύψαμε, ειδικά στο Δασκαλιό, ήταν ότι υπάρχει μια μεγάλη μετάβαση που ξεκινάει από την 3η χιλιετία όποτε και οι μικρές κοινωνίες ξεκινούν να γίνονται μεγάλες. Κάτι εξαιρετικά σημαντικό με την Κέρο είναι ότι τα λείψανα που βρίσκουμε εκεί είναι τόσο καλά διατηρημένα που δεν το έχουμε ξανασυναντήσει κάπου αλλού.
Η καινοτομία ήταν εξαρχής κύριο μέλημά μας. Με το πέρας των ερευνών λοιπόν, αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι χρειαζόμαστε πρόσβαση σε όλα τα δεδομένα από κάθε άτομο που δουλεύει στην ομάδα. Έτσι, αποφασίσαμε να σταματήσουμε κάθε γραπτή καταγραφή που δεν εξυπηρετούσε τα logistics μας. Από το 2016, κάναμε φωτογραμμετρική καταγραφή τρισδιάστατων γεοεντοπισμένων μοντέλων. Σήμερα, έχουμε δημιουργήσει ένα σύστημα όπου όλα αυτά τα δεδομένα υπάρχουν σε μία βάση πλήρως προσβάσιμη σε όλους όσους εργάζονται για το project. Πρόκειται για μία καινοτομία εξαιρετικά σημαντική και δυσεύρετη σε ανασκαφές.
Το κυρίως project θα διαρκέσει μέχρι το 2029. Έχουμε θέσει ωστόσο πολύ υψηλούς στόχους γι αυτήν την ανασκαφή και θα μας πάρει αρκετό χρόνο για να λύσουμε απορίες όπως αν η περιβαλλοντική αλλαγή επηρεάζει τα ευρήματα ή πού βρίσκεται η οικιστική ζώνη της Κέρου, μιας και μέχρι στιγμής έχουμε εντοπίσει μεταλλουργία και χώρους εργασίας. Παράλληλα, έχουμε ξεκινήσει έρευνες και σε διαφορετικά σημεία της Κέρου ώστε να έχουμε καλύτερη εικόνα του τι συμβαίνει εκεί.
Michael Boyd, αρχαιολόγος & συνδιευθύνων ανασκαφών στην Κέρο.
Ήρθα στην Κέρο το 2006. Μόλις είχα τελειώσει τη διατριβή μου στο Cambridge και με κάλεσμα του καθηγητή, Colin Renfrew, πρώτου ανασκαφέα της Κέρου βρέθηκα εδώ και ανέλαβα τον τομέα της αρχαιοβοτανολογίας. Δηλαδή, τι έτρωγαν και τι έπιναν στο Δασκαλιό και την Κέρο 4500 χρόνια πριν. Μην κοιτάτε τώρα με τα αβοκάντο κτλ, μέχρι και πριν είκοσι χρόνια, στις Κυκλάδες είχαν τις ίδιες τροφές με εκείνες της αρχαιότητας: Λαθούρια, φακές, σιτάρια, σύκα.
Ψάχνουμε να βρούμε πού παραγόταν η τροφή. Ήταν οι ίδιες κοινότητες; Ή για παράδειγμα ήταν στο Δασκαλιό οι μεταλλουργοί, στην Κέρο είχαν κάποια άλλη δραστηριότητα κτλ..
Ο καθηγητής Renfrew έχει αφήσει ένα συγκεκριμένο έργο που εμείς καλούμαστε να συνεχίσουμε.
Αυτό που πιστεύουμε για την Κέρο είναι ότι ερχόντουσαν εδώ άνθρωποι από όλες τις Κυκλάδες ή έφευγαν από την Κέρο και πήγαιναν σε όλες τις Κυκλάδες και γενικότερα, ότι υπήρχε αυτή η μετακίνηση.
Για εμάς, η Κέρος είναι ο προορισμός. Ερχόμαστε από διάφορες γωνιές του πλανήτη και συναντιόμαστε κάθε χρόνο εδώ.
Τώρα, είμαστε 120 άτομα από 10-12 χώρες. Όλος αυτός ο κόσμος ζει τις ζωές του για 11 μήνες και ένα μήνα κάθε χρόνο βρισκόμαστε εδώ. Είναι και για εμάς μία τελετουργία αυτή η συνάντηση στην Κέρο, όπως συνέβαινε και πριν 4500 χρόνια.
Εύη Μαργαρίτη, αρχαιοβοτανολόγος & συνδιευθύντρια ανασκαφών στην Κέρο.