Και τελικά, «γιατί να κοιτάξουμε τα ζώα»;

Επτά όροφοι. 60 καλλιτέχνες. Ένας μεγάλος σκοπός: ∆ικαιοσύνη για τη µη ανθρώπινη ζωή. Το «Why look at animals» εμπνευσμένο από το ομότιτλο βιβλίο του John Berger, είναι µια έκθεση για τα δικαιώµατα των ζώων, για την ανάγκη αναγνώρισης και υπεράσπισης της ζωής τους ως κεντρικού θέµατος του πολιτισµού µας και για τις αδικίες, την εκμετάλλευση και την βία που υφίστανται στα χέρια των ανθρώπων.

Μιλώντας με τους καλλιτέχνες

Με αφορμή τη θεματική και το πολύ ενδιαφέρον περιεχόμενο της έκθεσης, ζητήσαμε από τρεις καλλιτέχνες που συμμετέχουν σε αυτήν να μας λύσουν την απορία της ύπαρξης και της ανυπαρξίας, αντίστοιχα, ενός ζώου στο περιβάλλον τους.

Εγγύτητα

«Η παρουσία μιας μη ανθρώπινης οντότητας στο περιβάλλον μου — και ειδικά η διαμονή μιας γάτας στο σπίτι μου, με την οποία είμαι πλέον οικείος — μου προσφέρει μια αίσθηση εγγύτητας με τον κόσμο γύρω μου. Το ίδιο συμβαίνει ακόμη κι όταν βρίσκομαι φιλοξενούμενος κάπου και υπάρχει ένα ζώο. Ίσως αυτό συμβαίνει γιατί νιώθω ένα είδος προστασίας, παρόμοιο με εκείνο που απέδιδαν οι αρχαίοι Ρωμαίοι στον genius loci — το πνεύμα του τόπου — ή σε εκείνες τις θεότητες που προστάτευαν την οικία και την οικογένεια, και που συχνά απεικονίζονταν με τη μορφή μικρών αγαλματιδίων. Μέσα από αυτή την παρουσία γεννιέται μια σιωπηλή επικοινωνία· χτίζεται σταδιακά μια σχέση εμπιστοσύνης και δεν είναι μόνο συμβολικής τάξεως, αλλά η αλληλεπίδραση είναι γεγονός και μέρος μιας πραγματικότητας όπου η άλλη οντότητα με βοηθά να παραμένω συνδεδεμένος με το παρόν. Με ωθεί να βλέπω τον κόσμο πιο απλά, με μεγαλύτερη αποδοχή και ουσιαστικότητα».

Καταπίεση

«Αντίθετα, όταν απουσιάζει ένα ζώο από την καθημερινότητά μου, δημιουργείται ένα κενό. Δεν λείπει μονάχα ένα κομμάτι αθωότητας και ανεπιτήδευτης καλοσύνης, αλλά και ο κόσμος γίνεται βαρετός και ανυπόφορος. Είναι μια ενδότερη ανάγκη, η βιοφιλία που είναι καταγεγραμμένη στο DNA μας, αν και είναι καταπιεσμένη λόγω της προσαρμογής μας σε ένα σύστημα που μας στερεί τη χαρά και την ευτυχία της συμβίωσης».

Μονιμότητα

«Στο σπίτι μου δεν έχει ζώα ζωντανά άλλα εκτός από εμένα, ή τα περιστέρια και τις καρακάξες που από καιρού εις καιρόν εισβάλλουν στο μπαλκόνι μου. Μετά είναι εκείνα που φτιάχνω ο ίδιος και εκείνα στα βιβλία μου, στο κινητό, τον υπολογιστή και την τηλεόραση. Και αυτά που είναι, τροφή, στο ψυγείο. Σε κάθε περίπτωση, όπως όλα τα περιβάλλοντα που μπορώ να υποθέσω, έτσι και το σπίτι μου σφύζει από λογής ζωικές παρουσίες και απουσίες. Δεν ξέρω τι σημαίνουν όλα αυτά αλλά το ζώο είναι πάντα εκεί: άγριο ή εξημερωμένο, “αληθινό” ή αναπαράσταση, παιχνίδι ή σύμβολο, πρόγονος και τροφή, θύμα, θήραμα ή θηρευτής, εισβολέας ή σύντροφος· το ζώο είναι εκεί, υποταγμένο αλλά σαγηνευτικό. Βασανισμένο ως εαυτός ή ως ο απόλυτος άλλος».

Ορατότητα

«Ένα βράδυ, πριν δύο μήνες περίπου, σε ένα πεζοδρόμιο στο κέντρο της πόλης, συναντήθηκα με μια μεγαλόσωμη αλεπού. Περπάτησε για λίγο ακριβώς δίπλα μου, ατάραχη, με τον κάπως βαριεστημένο βηματισμό αδέσποτου σκύλου. Μόνο όταν έβγαλα το κινητό μου για να τη φωτογραφίσω, τινάχτηκε απότομα και σύρθηκε με βία πίσω από τους θάμνους. Αόρατη πια, παράγοντας όμως δυνατούς ήχους που μαρτυρούσαν το άγριο σύρσιμο και το συνακόλουθο γδάρσιμο του κορμιού της, αποκαθιστώντας την τάξη, είχε επιστρέψει στην αγριότητα».

Αυτονόηση

«Μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον όπου τα οικόσιτα και παραγωγικά ζώα αποτελούσαν αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας, η παρουσία τους υπήρξε πάντα αυτονόητη. Αντιθέτως, η απουσία τους από ένα περιβάλλον μου γεννά την αίσθηση ενός χώρου αποστειρωμένου, προσωρινού, όπου ο άνθρωπος έχει επιλέξει να διατηρεί μονάχα όσα στοιχεία εξυπηρετούν άμεσα τις ανάγκες του, αποκλείοντας οτιδήποτε δεν συνδέεται με άμεσες παροχές.

Στον χώρο του κινηματογράφου και της λογοτεχνίας, η απουσία του φυσικού στοιχείου -και ιδίως των ζώων- αποτελεί συχνό μοτίβο στις απεικονίσεις του μέλλοντος. Ωστόσο, ίσως αυτή η σύνδεση να μοιάζει πια αφελής».

Βαρύτητα

«Παρατηρούμε ότι η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον άνθρωπο και -τουλάχιστον- τα κατοικίδια ζώα αρχίζει να θολώνει. Τα δικαιώματα των ζώων αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα, κάνοντάς τα πλέον οικεία παρουσία ακόμα και σε κατεξοχήν "ανθρώπινους" χώρους.

Ίσως η εποχή κατά την οποία όλες οι μορφές ζωής, ανεξαρτήτως είδους, θα αναγνωρίζονται ως ισότιμες να απέχει ακόμα. Ωστόσο, αισιοδοξώ πως το επόμενο βήμα, δηλαδή η αποδοχή των ζώων από το ευρύ κοινό ως μέρος του κοινωνικού χώρου, δεν θα αργήσει να έρθει».