Οι επέτειοι συχνά μετατρέπουν τη μουσική ιστορία σε ημερολογιακή πληροφορία. Το διήμερο 23–24 Σεπτεμβρίου 1991 αντιστέκεται στο «σαν σήμερα». Μέσα σε 48 ώρες εμφανίστηκαν πέντε δίσκοι στους οποίους διακρίνεται η αναδιάταξη που θα καθόριζε τη δεκαετία: το rock συναντούσε την κουλτούρα των clubs, το αμερικανικό underground περνούσε στη μαζική κλίμακα και το hip-hop διεύρυνε τη γλώσσα του χωρίς να ζητά επικύρωση.
Το Screamadelica των Primal Scream, που κυκλοφόρησε στις 23 Σεπτεμβρίου στη Βρετανία, ήταν η ριζοσπαστικότερη χειρονομία. Με τον Andrew Weatherall να διαλύει και να ανασυνθέτει το υλικό τους μέσα από acid house, dub, gospel και ψυχεδέλεια, το άλμπουμ ακουγόταν σαν κάτι περισσότερο από crossover. Ήταν ένας καινούργιος κόσμος. Η φωνή της Denise Johnson, το “Loaded” και το “Come Together” μετέτρεψαν τη συλλογική ευφορία σε πολιτιστικό επιχείρημα. Έναν χρόνο αργότερα, κέρδισε το πρώτο Mercury Prize.
Στις 24, το Nevermind των Nirvana ακολούθησε την αντίστροφη διαδρομή. Δεν αποδόμησε το rock τραγούδι, αλλά το συμπύκνωσε στην αποτελεσματικότερη εκδοχή του. Η παραγωγή του Butch Vig διατήρησε την ένταση και ανέδειξε το μελωδικό ένστικτο του Kurt Cobain, που μετέτρεψε την αποξένωση, την αμφιθυμία και τον σαρκασμό σε pop ρεφρέν. Το grunge έπαψε ακαριαία να είναι σκηνή του Seattle και έγινε η ψυχική θερμοκρασία μιας γενιάς.
Την ίδια ημερομηνία, οι Red Hot Chili Peppers κυκλοφόρησαν το Blood Sugar Sex Magik. Ο Rick Rubin αφαίρεσε τη μυϊκή ένταση από τον ήχο τους και άφησε χώρο στο μπάσο του Flea, στις οικονομικές κιθάρες του John Frusciante, στη σιωπή. Αν το “Give It Away” διατηρούσε τη σωματικότητα του γκρουπ, το “Under the Bridge” αποκάλυπτε το εύθραυστο εσωτερικό της.
Στη Νέα Υόρκη, το The Low End Theory των A Tribe Called Quest έδινε στο hip-hop μια αίσθηση βάρους. Τα jazz samples, τα αυστηρά beats και ο διάλογος ανάμεσα στον Q-Tip και τον Phife Dawg παρήγαγαν μουσική λιτή, μα διόλου απλή. Η παρουσία του Ron Carter στο “Verses from the Abstract” συνέδεε τη jazz μνήμη με το sampling. Ο τίτλος είχε διπλό πυρήνα: τις χαμηλές συχνότητες και την κοινωνική θέση των μαύρων ανδρών στην Αμερική.
Στην ίδια συγκυρία εντάσσεται και το Trompe le Monde των Pixies, που κυκλοφόρησε στις 23 Σεπτεμβρίου στη Βρετανία και στις 24 στις ΗΠΑ. Βαρύτερο, νευρικό και γεμάτο εικόνες επιστημονικής φαντασίας, υπήρξε το τελευταίο άλμπουμ της πρώτης περιόδου τους. Η ειρωνεία είναι σαφής: ενώ οι Pixies ολοκλήρωναν έναν κύκλο, οι Nirvana μετέτρεπαν τη δυναμική που εκείνοι είχαν καθιερώσει σε οικουμενική pop γλώσσα.
Οι πέντε δίσκοι δεν συγκρότησαν ενιαίο κίνημα. Η ταυτόχρονη παρουσία τους, όμως, φανέρωσε ότι το κέντρο είχε αρχίσει να διασπάται σε πολλές κατευθύνσεις. Σίγουρα δεν ήταν το διήμερο κατά το οποίο η μουσική άλλαξε. Μάλλον όμως ήταν το διήμερο κατά το οποίο έγινε σαφές ότι είχε ήδη αλλάξει…
Μπες σε φθινοπωρινό mood με τη λίστα του Μιχάλη!